En galego, agora e sempre

Con este lema a Asociación de Funcionarios para a Normalización Lingüística vén convocando tódolos anos aos concellos galegos para organizar actos nos camposantos coa finalidade de restituír a memoria lingüística dos nosos devanceiros. 

 Por Xosé Glez. | Redondela | 08/10/2011

 Estes espazos, que os antropólogos denominan “parroquia de mortos”, están situados na “parroquia dos vivos”. Tan arraizada está en Galicia a cultura da morte  que os veciños negáronse a trasladar os cemiterios fóra dos núcleos rurais consonte co establecido pola Lei de cemiterios, por razóns de salubridade.
Aínda non hai moito que o alcalde de Lugo anunciaba visitas guiadas ao camposanto municipal. Os panteóns  espertan o interese  e admiración pola ricaz arte das súas construcións. Outros rivalidan pola mesma curiosidade, como son os de Pereiró, en Vigo; San Mauro, en Pontevedra, nos que  arquitectos de prestixio como Gómez Román, Antonio Palacios, etc... ou escultores de renome como Acuña, Asorey, Xoán Piñeiro... deixaron  abondosos exemplos da súa creatividade. Por esta razón, o de San Francisco en Ourense foi declarado BIC (Ben de Interese Cultural). No resto dos de Galicia  (3792 cemiterios parroquiais) tamén hai arte popular. A eles acuden decote os veciños para coidaren o ornato e limpeza de nichos e sartegos. No noso País a cultura da morte aínda está moi viva.

Porén, o que máis chama a atención dos cemiterios é a imaxe distorsionada  que ofrecen da nosa  identidade. Só unha de cada mil lápidas está escrita en lingua galega. Máis chamativa é a convocatoria  que fan os familiares aos sepelios e funerais mediante esquelas castelán. Isto si que é unha contradición. Só un 2% das necrolóxicas publícanse nos xornais en lingua galega. Unha incoherencia absurda que ten oríxes históricas. Mais, superados os contextos sociopolíticos que deron pé a estes  perversos costumes, hoxe a responsabilidade das familias é decisiva para seren coherentes, respectando a memoria cultural e lingüística dos falecidos.
A proposta que a Asociación de Funcionarios está a enviar aos concellos galegos anda na procura de maior atención nas medidas de fomento da lingua galega no ámbito funerario. O Estatuto de Autonomía e a Lei de Normalización Lingüística encoméndalles ás Corporacións Locais medidas de fomento da lingua galega en TODOS os  ámbitos da vida social e cultural. As suxestións que se lles fai son de variado alcance:  homenaxe aos falecidos coa colocación dunha placa nas portas dos cemiterios co seguinte texto: “Na memoria de tódolos que aquí xacen, porque grazas a eles Galicia segue a ter lingua e cultura de seu”; a publicación dun bando chamando ao vecindario para que restitúan a lingua galega nas lápidas, etc...
A este chamamento xa responderon os concellos de A Bola, Cartelle, Calvos de Randín, Cotobade, Cuntis, Chantada, Maceda, Pontevedra, Redondela... e algúns colectivos culturais, como o Centro de cultura popular de Xinzo de Limia.  Na Estrada procederase á substitución das lápidas en castelán por outras en galego dos irmáns Marcial e Avelina Valladares, escritores do Rexurdimento Galego.
O primeiro de novembro  podería converterse nunha gran oportunidade para restituir a memoria lingüística de Galicia.

 

Novo manifesto contra a marxinación do galego nos medios

Xosé Mª Álvarez Cáccamo, Henrique Harguindey Banet e Francisco Pillado Mayor abandeiran unha nova iniciativa a prol da conservación e a difusión do galego nos medios de comunicación. Un dos seus obxectivos é que xornais, radios e televisións utilicen o galego no 50% dos seus espazos ou programacións.Por Xurxo Salgado | Compostela | 08/10/2011

 

O manifesto, que se dará a coñecer o vindeiro luns nun acto que terá lugar na libraría Couceiro de Compostela, denuncia a marxinación do galego nos medios de comunicación privados de Galicia.

A pesar de que aínda non se presentou oficialmente xa conta co apoio de 400 persoas de variados ámbitos, profesións e opcións ideolóxicas que tentan, segundo os seus impulsores, representar un "amplo espectro" da sociedade galega e, especialmente, cunha "sobranceira presenza" de persoas relevantes do mundo da cultura e do ensino.
Manter as declaracións na lingua orixinal

Os obxectivos deste novo manifesto é que o galego sexa utilizado no 50% do espazo dos medios escritos ou nas grellas de programación de radios e televisións. Tamén se reclama a "reprodución literal" en galego das entrevistas, declaracións e intervencións feitas nesta lingua, así coma a transcrición literal dos eslógans e pancartas das mobilizacións na súa lingua orixinal.

Tras a súa presentación pública, o manifesto será accesible a través da Internet.

En GALICIA CONFIDENCIAL

 

O ego do artista

María

Reimóndez

 

 

Por moito que ás veces nos gabemos de vivir no século XXI como un grande avance, en realidade este feito implica tamén ir acumulando cargas herdadas cada vez maiores. A nosa vida diaria vai ben reberetada con expectativas e discursos que, moi lonxe de revisarse, tenden ao perpetuo. Un dos máis inmutables semella ser o do ego do artista. Os debates sobre o papel do artista na sociedade teñen sido abondosos e complexos mais quitando as achegas feministas ao respecto, algunhas xa ben antigas (léase sen ir moito máis atrás As Literatas de Rosalía de Castro) poucas veces se reflexiona sobre este tema dende o xénero. O ego do artista semella desenvolverse de forma fundamental en masculino, deixando as artistas novamente nun caixón, comprimidas e con importantes obstáculos. A ninguén semella chamarlle a atención o discurso case demiúrxico de algúns arquitectos, ou as diatribas pseudofilosóficas dalgúns cineastas, pero cando o mesmo elemento se pon en boca dunha muller entón as críticas non cesan. O ser “riquiñas” e humildes son as virtudes que deben rodear as mulleres, aínda hoxe constatadas de forma implícita nun cento de reaccións. Por iso se cadra ás artistas non adoita saírnos o espírito de autopromoción que a moitos señores tan de natural lles acae.
Estes feitos, xunto coa composición dos xurados e a falta de compromiso real coa igualdade de instancias como editoriais e promotoras de eventos poden ser as razóns que expliquen por que dende o ano 1978 só oito mulleres recibiron algún galardón nos Premios da Crítica de Galicia. Por iso dende aquí comezo hoxe campaña para conseguir uns premios da crítica en feminino: escribámoslles ás editoras, ás produtoras, para que candidaten mulleres que en 2010 fixesen país e historia. Somos moitas as mulleres con méritos (e xa ía glosar “perdoando a falta de modestia”!): é hora de facernos visibles.

En A NOSA TERRA

 

Cento catro anos despois, un novo até logo. A actual etapa de A Nosa Terra acaba. As publicacións do diario dixital rematan hoxe. A empresa desaparece; o proxecto agarda renacer no futuro.

Deseño de Francisco Leiro co gallo do primeiro centenario de A Nosa Terra, no 2007 
 
Todo proxecto xornalístico ten unha empresa detrás. Os problemas económicos obrigan a liquidar Promocións Culturais Galegas, S.A.
O esforzo denodado e o apoio de moitos, o alento dun gran número de galegos (moitos deles desde a emigración), chocaron non só contra a realidade económica da crise senón tamén contra a transformación que están a vivir o conxunto dos medios de comunicación.
Como xa catro veces antes, ao longo dos seus 104 anos de vida, a desaparición da empresa non ten por que supor a desaparición do proxecto, pois non é unha aposta empresarial, senón un proxecto de país.
Así que, unha vez máis, o proxecto de A Nosa Terra ficará conxelado.
Sabemos que algún día –agardamos que antes ca despois– renacerá coa mesma ilusión e con máis forza. Coa forza dunha nación que necesita unha voz propia.
Preservar o proxecto foi a nosa maior preocupación nos últimos tempos.
As outras foron que os traballos realizados, tanto no campo xornalístico coma no editorial (máis de 1.200 libros editados, ducias de exposicións e proxectos realizados), sigan tendo a presenza que se merecen conforme á súa vixencia e utilidade social. Apostamos por que o publicado no semanario e no xornal sigan estando na rede e os libros nas librarías.
Xa que logo, só queda darlles as grazas aos máis de 10.000 subscritores, aos máis de 6.500 seguidores nas nosas redes sociais, aos case mil accionistas, aos máis de 500 colaboradores, aos integrantes dos distintos consellos de administración, a ducias de traballadores e a todos os que, dun xeito ou doutro (de moitos xeitos e maneiras, moitas as máis das veces anonimamente), fixeron posíbel está xeira de A Nosa Terra que comezara en 1977 e que ninguén agardaba fose tan longa e frutífera. A todos vós, moitas grazas e até sempre.

Afonso Eiré
En A Nosa Terra do 23 de setembro de 2011.

Notas para unha insurrección desde a palabra

De todos os roubos de carácter social dos que estamos a ser vítimas durante esta crise, o peor e o máis imperceptible é o da palabra. Será moi difícil conquistar algún día un mundo xusto, un mundo equilibrado, participativo, un mundo para a cidadanía, mentres non lle devolvamos a dignidade á palabra. Só ela ten a virtude de designar as cousas na súa exacta medida. Pero foi desposuída, saqueada, a palabra. E baleira, oca, deshabitada, só serve para designar o superficial, o insubstancial. Só é confusión. Hipermetropía.
Nestes tempos en que as palabras enganan; nestes tempos en que, por exemplo, a palabra «mercados» oculta canda si, baixo un mesto pano de anonimato, o significado real de «especuladores» (ao que se lle podería adherir o adxectivo «ricos» sen temor a equivocarnos); nestes tempos en que o apelido Botín se converte en todo un símbolo do roubo social (fraude fiscal millonaria) e, ao tempo, nun símbolo da hipocrisía máis funesta para a confusión da palabra (pretendendo sobreescribir en «roubo» outros termos como «mecenas», «filántropo»); nestes tempos en que se decreta a «necesidade» de recortar en educación (futuro), en cultura, en servizos sociais, pero non se poñen trabas aos gastos fastuosos na visita do Papa ou aos delitos seculares dos evasores de impostos; nestes tempos en que se eliminan brutalmente prestacións sociais a unha cidadanía que fixo posible o Estado do benestar, agora castigada polo paro e pola falta de expectativas, pero se capitalizan os bancos a fondo perdido e sen condicións (eses mesmos bancos que a uns anos vista incrementarán brutalmente os seus beneficios pola implantación sistemática da banca electrónica e o despido progresivo de persoal); nestes tempos en que a palabra, empregada como arma política, se utiliza para asustar a cidadanía e impregnala da adxectivación dun medo (terror dialéctico) que faga máis doada a consecución dos obxectivos que os especuladores pretenden conseguir a costa do empobrecemento xeral da poboación; nestes momentos, digo, precisamente nestes momentos, é máis urxente ca nunca, máis vital, máis indispensable ca nunca, e tamén máis liberador ca nunca, a recuperación da palabra; a imprescindible loita por devolverlle a súa dignidade, a denuncia da súa manipulación, a visibilización do seu saqueo. Se a palabra volve a ter entidade, se volver ser corpórea, sincera, precisa, honrada, exacta, o futuro tamén o será. Desde a palabra, insurrección.

Fran

Alonso

Escritor

En A Nosa Terra

Ensinádelles a falar

Creo que a profesión de mestre, de profesor, de ensinante é unha das que maior respecto me merece. E penso que é, tamén, unha das que implica unha maior carga de responsabilidade. Cónstame ademais que, en xeral, hai grandes profesionais no sector que lle dedican moitas horas de esforzo e ilusión a un traballo que con frecuencia non ten o recoñecemento social nin económico nin o prestixio nin o apoio institucional que merece.
E dentro do ensino en xeral, o da lingua en particular ten unha característica que o individualiza: impregna todo o currículo escolar, dende o comezo ata o final e na totalidade dos ciclos, mostra da importancia que as autoridades educativas lle outorgan á aprendizaxe dos coñecementos lingüísticos. Porque a linguaxe é esencial para abordar as demais disciplinas, porque as palabras son imprescindibles para comprender e manexar os conceptos, porque case sempre a nosa capacidade de raciocinio vai ligada ás habilidades lingüísticas que posuímos.
Eu non son ninguén para dar consello, pero se algún profesor de lingua, que é a miña especialidade, mo pedise, recomendaríalle con humildade que centrase os seus esforzos en ensinarlles a falar aos seus alumnos.
Lembro con agarimo os escasos mestres que me ensinaron a expresarme oralmente con corrección e claridade, a saber dirixirme aos demais. E non gardo especial recordo dunha neutra maioría obsesionada coas análises sintácticas e outros reberetes filolóxicos. O ensino da oralidade, explicitamente recoñecido na teoría dos deseños curriculares, segue sendo unha excepción en moitos centros de ensino onde con frecuencia a árbore da gramática non deixa ver o bosque da comunicación. Saber falar con corrección, tanto en público como en privado, é un coñecemento inmediatamente útil ao que calquera poderá tirarlle moito partido no futuro e no que o noso país resulta especialmente deficitario. Pola contra, saber que “andaría” é a primeira persoa do singular dun tempo verbal que en galego se chama pospretérito é un coñecemento, mal que nos pese aos filólogos, perfectamente prescindible.
 

Manuel

Núñez Singala

Escritor

En A Nosa Terra